Bundan 30 yıl sonra altmışlarında bir dede ile ergenliğin ilk yıllarında torunu arasında geçmesini hayal ettiğim bir konuşmadır.

Dede: Yıllar önceydi. Ortam karışıktı. Türkiye 3 askeri darbe atlatmıştı. Yani 3 kere “demokrasi bu ülkeye fazla” denildi. Atatürk’ün kurduğu demokratik Cumhuriyet 3 kere zemininden sarsıldı. Üstelik bunlar Atatürk’ü sevdiğini iddia edenler tarafından yapıldı. Ben 3.nün hemen ardından gözlerimi açtım dünyaya. İnsanların o günlerde yaşadıkları korkuların, çektikleri sıkıntıların hikayelerini dinleyerek büyüdüm. Yıllar sonra kitaplardan öğrendim o günlerde 17’sinde yok yere asılanları.
Torun: Nasıl yani. 17 yaşında birini mi astılar?
Dede: Evet, astılar. Bir askeri öldürdüğü iddia edildi, ama suçu henüz ispatlanamadan, 18′ine basmadan hayatına son verildi.
Torun: Yani, belki de suçsuzdu.
Dede: Evet, ama bir tek o değildi mağduriyetinin bedeli ölüm olan. Daha yüzlerce genç aynı vatan için kendine göre en doğruyu istediğini düşünürken hayatını kaybetti. Sağcı-solcu, milliyetçi-komünist diye sınıflara ayırdılar ülkeyi. Sonra da sınıflar çatışınca yakadıklarını hapse attılar. İçerde hayatta kalabilenlerin işkence anıları ancak benim gençliğimde kitaplara yazıldı.
Torun: Peki sonra ne oldu. Düzeldi mi herşey?
Dede: Hayır, tam aksine. İşkence tam gaz devam etti. Hele Diyarbakır Cezaevi’nde yaşananları bir bilsen, insanlığından utanırdın. İnsanlar ölümü arzu edecek işkencelere maruz bırakıldılar. Onlarcası öldü, sağ çıkanlar da ya dağa çıktılar, ya da Avrupa’ya kaçtılar. Sonra kimin finanse ettiği belli olmayan bir iç savaş başladı. Adına PKK denilen bir terör örgütü “ezilen Kürt Halklarının haklarını aramak, Doğu ve Güneydoğu’da bir Kürt Devleti kurmak” gayesiyle gerilla savaşına girişti. Karşılıklı hatalar ve bundan nemalanmak isteyenlerin gayreti ile olaylar giderek büyüdü. Onbinlerce insan öldü dağlarda, şehirlerde. Onbinlerce sivil ve asker öldü. Onbinlerce Kürt. Bir taraftan da insanların inançları arasındaki farklılık kullanılarak toplumsal ayrışma körüklendi. Sünni-alevi diye tutuşturdular insanları. Diri diri insanlar yakıldı Sivas’ta. Bir de başörtüsü sorunu vardı.
Torun: Başörtüsü mü?
Dede: Evet, başörtüsü ya da o devirdeki ismiyle Türban. Benim gençliğimde insanlar başörtülü oldukları için sınıflarından, okullarından atıldılar. Laikliğe aykırı oldukları gerekçesiyle kamusal alanlarda çalışmaları hatta bulunmaları yasaklandı.
Torun: Dede, laiklik ne demek ki?
Dede: Ah be kuzum, ben hala bilmiyorum ne olduğunu. Zaten artık ne olduğunu bilmeye de gerek yok. İnsanlar birbirinin hayatını kısıtlamadıkça istedikleri gibi düşünebiliyor, söyleyebiliyor ve yaşayabiliyorlar. O zamanlar düşüncesini ifade edenleri bile içeri atıyorlardı. Mahkemelerde süründürüyorlardı. Herşeyi koruyan bir yasa vardı ama insanı koruyan yasa yoktu. Herşey sistem denilen şeyin devam etmesini sağlıyordu ama sistemin içindeki en önemli unsur “insan” önemsenmiyordu. O zamanlar biz özenirdik Avrupa halklarına, şimdi onların bize özendiği gibi. Yaşam standartları bizden çok üstündü. Avrupa Birliği denilen bir yapılanma vardı, yıllarca o topluluk içinde bulunmayı hayal ettik. Hatta müzakerelere bile başlamıştık ama olmadı. Avrupa’nın diğer ayrımcı yüzü açığa çıktı, oyalandığımızı farkettik.
Torun: Sonra ne yaptınız?
Dede: Sonra anladık ki; muhtaç olduğumuz kudret damarlarımızdaki asil kanda mevcut imiş. Yani biz de onlar kadar insanmışız. Bu farkındalıkla önce ezilmiş psikolojimizden sıyrıldık. Okudukça, öğrendikçe, konuştukça birbirimizi anlamaya başladık. Kimseyi yaftalamadık, sevmesek bile saymayı öğrendik. Babalarımızın, dedelerimizin hatalarından dolayı birbirimizi suçlamaktan ve ırkçı söylemlerimizden vazgeçtik. Kendimize ve birbirimize güvenimiz çoğaldı. Geçmişteki kötü anıları bağrımıza gömerek geleceğe baktık hep birlikte. Zor oldu yaşanmış acıları görmezlikten gelmek, ama başardık. Yüzyıllardır aynı topraklarda, aynı havayı soluyan Türk’ü, Kürt’ü, Arab’ı, Laz’ı, Ermeni’si, Rum’u, Roman’ı elele verdik. Halk birlik sağlayınca, bize yakışır liyakatli yöneticiler geldi başımıza. Terörle mücadeleye ayrılan kaynaklar eğitime yönlendirildi. Herkes -dili, dini, inancı ve giyinişi ayırt edilmeden- hayatın her noktasında ülke için bir şeyler yapmaya teşvik edildi. Bir zamanlar hor görülen başörtülü de, Kürt genci de aynı bilinçle bu ülke için çalıştı, çabaladı.

Atatürk’ün ismi değil, ilkeleri benimsenir oldu. “Yurtta sulh, cihanda sulh” dedik, önce kendi içimizde ve sonra da komşularımızla huzuru sağladık. Biz kapalı kapıları açınca Ermenistan bir yüzyıllık soykırım iddiasını tarihçilerin araştırmasını kabullendi ve 20.yüzyılın başlarında yaşananların karşılıklı hatalardan ibaret acılar olduğu belgelendi. Ayrıca onlar da bugünkü Azerbaycan’ın Karabağ bölgesindeki işgalini sonlandırdılar. Yunanistan ile Ege Denizi’nde daimi barışı sağlayacak ortak projeler yaptık. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, şimdiki dünya lideri Çin dahil olmak üzere tüm ülkeler tarafından tanındı. Dünyanın bir zamanlar öcü diye gördüğü İran bile, bizden demokrasiyi ve islamın hoşgörüsünü öğrendi. Bizim 2012 Anayasamıza çok benzer bir anayasayı kabul ettiler ve şuanda en iyi bölgedeki en önemli müttefiklerimizden biriler. Aynı şekilde Suriye ve Irak da Türkiye’nin yakınında olmanın telaşındalar.
Torun: Vay be. Sen neler yaşamışsın dedeciğim böyle.
Dede: Evet, anlatınca 3-5 cümle içine sığan bu şeyleri bizzat yaşadım ömrümün şu son 30 yılında. Acı ve tatlı anılar birikti. Kimisi size anlatılır, kimisi anlatılmaz. Ama bu günlere geldiğim için çok mutluyum. Seni böylesine güvenli ve huzurlu bir Türkiye’de büyüttüğüm için Allah’a ne kadar şükretsem az.